Ana Sayfa

Eğitim CD

Eğitim Kitapları

  

Eğitim Siteleri

  

Eğitim Haberleri

  

İletişim

  

 

 

ANADOLU VE ÇEVRESİNDE KURULMUŞ OLAN UYGARLIKLAR
 

Eski Çağlarda Anadolu ve Çevresi

Anadolu Uygarlıkları

Anadolu Uygarlıkları Kültür ve Uygarlığı

Akdeniz Uygarlıkları

Ege ve Roma Uygarlıkları

Mezopotamya Uygarlıkları

 

Eski Çağlarda Anadolu ve Çevresi

 

ESKİ ÇAĞLARDA TÜRKİYE VE ÇEVRESİ

 ANADOLU: Küçük Asya. İlk çağlardan itibaren Anadolu'ya (güneşin doğduğu yer) anlamına gelen Anatolia denirdi. Eski çağlardan beri birçok kavim Anadolu'ya göç ederek yerleşmiş veya işgal etmişlerdir. Bunlar: Hititler, Frigler,İyonlar,Urartular; Persler, Makedonyalılar, Romalılar ve Bizanslılar.

 Türkiye'nin Tarih Öncesi Devirleri:
 - Anadolu'da tarih öncesi (Prehistorik) devirleri üçe ayrılır:
 
Taş devri - Kalkolitik Devir(Taş-Bakır geçiş devri) - Maden (Tunç) Devri

 A- TAŞ DEVRİ:
Bu dönem üçe ayrılır:
1- Kaba Taş Eski Taş(paleolotik) MÖ 600 bin- 10 bin
2- Yontma Taş Orta Taş (mezolotik)MÖ 10 bin-8 bin
3- Cilalı Taş Yeni Taş (neolotik) MÖ 8 bin- 5500

 B- KALKOLİTİK DEVİR: MÖ 5500-2500
C- MADEN DEVRİ: (2500-1200)
 Bakır  : MÖ 2500-2000
Tunç  : MÖ 2000-1500
Demir : MÖ 1500-1200
 
TAŞ DEVRİ
 Kaba Taş - Eski Taş(Paleolotik) - (MÖ 600.000 - 10.000): Henüz alet yok. Sivri cisim ve taşlarla savunma yaparlar. Toplayıcılık,avcılık ve bitki kökleri ile beslenme.

 Yontma Taş - Orta Taş(Mezolotik) - (MÖ10.000 - 8000): Göçebe hayat. Taşlar yontulmuştur. Soğuklardan dolayı mağaralara ve ağaç kovuklarına sığınmışlardır. Mağaralara hayvan resimleri çizmişlerdir. Üretim ekonomisine geçildi. Dönemin sonlarına doğru ateş bulundu. Madenler eritilmeye başlandı.

 Cilalı Taş - Yeni Taş(Neolitik) - (MÖ 8000 - 5500): Buzullar erimeye başladı. Tarım ile birlikte yerleşik hayata geçildi. Kamıştan kulübeler,taş ve kerpiçten evler, toprak ve kilden kaplar yapılmıştır. Hayvanlar evcilleştirildi. İlk yerleşim merkezleri olan köyler kuruldu.

 KALKOLİTİK DEVİR:
Dini inanışlar gelişti. Tanrılar edinmeye başladılar. Madenler eritilerek kullanılmaya başlandı.

               
      TÜRKİYE'NİN TARİH ÖNCESİ DEVİRLERİNİ AYDINLATAN MERKEZLER
KABA TAŞ: Antalya çevresinde Karain ,Beldibi , Belbaşı, mağaraları. Adıyaman palanlı mağarasıdır.

 YONTMA TAŞ: Antalya çevresinde Beldibi, Göller bölgesinde Baradız ,Ankara çevresinde Macunçay, Samsun yakınlarında Tekkeköy.

 CİLALI TAŞ: Diyarbakır Çayönü Gaziantep Sakçagözü Konya Çatalhöyük ilk yerleşim şehridir.

 KALKOLİTİK DEVİR: Çanakkale Truva, Denizli Beycesultan,Burdur Hacılar,Yozgat Alişar Çorum Alacahöyük,Van Tilkitepe.

TRUVA DA        => Altın ve gümüşten süs eşyaları.
ALACAHÖYÜK'TE  => On üç Prens mezarları, heykeller bulunmaktadır.

 NOT:
Anadolu'da tarihi devirler MÖ:2000-1800 yılında başlamıştır.
İlk yazıyı Asur'lu tüccarlar getirmişlerdir.
Kayseri Kültepe'de Karun denilen Asur'lu tüccarlara ait Pazar yeri bulunmuştur.
Karum'da bulunan bu yazılar ticari ve hukuki tabletlerdir.

 

Anadolu Uygarlıklar

 

HİTİTLER  

FRİGYALILAR  

LİDYALILAR  

İYONYALILAR  

URARTULAR

 

Anadolu Uygarlıkları Kültür ve Uygarlığı

 

ANADOLU KÜLTÜR VE UYGARLIĞI
 
ANADOLU DA KURULAN UYGARLIKLARIN KÜLTÜR VE MEDENİYETLERİ
 
DEVLET YÖNETİMİ
 Hititlerde:
Başta kral bulunurdu (-Baş yargıç -Baş Rahip -Baş Komutandı)
Pankuş (Hititlerde Meclis)-(Parlâmento)
Tavanana (Hititlerde kraliçe)

 MEMLEKET YÖNETİMİ
Kralın yanında memurlar sınıfı ile asillerden oluşan meclisler vardı. İlleri yönetmekle valiler (prensler) görevlendiriliyordu. Hititlere bağlı devletler üç gruba ayrılırdı:
1- Müttefik devlet
2- Tabii devlet
3- Vassal (bağlı) devlet
 
SOSYAL SINIFLAR
Sosyal sınıflar ülke genelinde soylular, rahipler, hürler, namralar (hür-köle arası sınıf) ve kölelerden oluşurdu. Soylular çok geniş imtiyazlara sahipti. En yüksek makamlara getirilir ve en geniş topraklara sahip olurlardı. Şehirlerde halk hürlerden (asiller, rahipler, askerler, memurlar, tüccarlar ve köylüler ) ve kölelerden oluşurdu. Anadolu'da yaşayan toplumlar fazla dindar olmadıkları için, Rahipler, Mısırdaki gibi nüfuz kazanamamışlardır.
 
Köleler:
Savaş esirlerinden oluşurdu. Tarım işlerinde çalışırlardı. Bedel ödeyerek hürler sınıfına geçebilirlerdi. Belli ölçüde mal-mülk sahibi olabilirlerdi. Yarı insan kabul edildiklerinden cezalar hürlere oranla yarı yarıya uygulanırdı.

 ORDU SİSTEMİ
 Eli silah tutan herkes silah altına alınırdı. Kralın, prenslerin ve valilerin özel orduları vardı.
Gerekirse ücretli askerler de orduya alınırdı. Ordu yaya ve arabalardan oluşurdu.
 
HUKUK SİSTEMİ
Hititlerde adaletin sembolü güneştir. İlk kanun koyucu devletlerden biridir. Aile hukuku (miras) düzenlenmiştir (medeni ilk yasa). Hititlerde mülkiyet hakkı ve kölenin modern hukuku vardı. Kanunlar insancıldır. Tazminat cezaları ağırlıktadır (bu konuda Sümerlerden etkilenilmiştir). En ağır cezalar Krala ve devlete başkaldırmaktır. (cezası ölümdür).

 EKONOMİK HAYAT
 Topraklar kralın malı sayılır ve kral adına ekilirdi. Buna karşılık özel mülkiyete de izin verilmiştir. Tarım, hayvancılık, madencilik, dokumacılık ve ticaret başlıca geçim kaynağıydı.
Ticari hayat gelişmişti. Anadolu, Kuzey Suriye ve Mezopotamya arasında ticaret gelişmişti.

 YAZI, DİL VE EDEBİYAT
 Hitit ve Urartular, Asur çivi yazısını; Frig, Lidya ve İyonlar, Fenike alfabesini kullanmışlardır.
Hititler edebiyatın çeşitli dallarında eserler vermişlerdir. Bunların başında tanrılarına hesap verdikleri anallar ile destanlar gelir. Mezopotamya'dan etkilenilerek destanlar ve masallar kaleme almışlardır Bu destanların başında Kumarbi Destanı gelir. Gılgamış Destanı Hititçe'ye çevrildi. Hititlerin Kumarbi Destanı Yunanlıları etkilemiştir (Yunan şairi Hesidos'un Teogonya destanına ilham vermiştir). Çivi yazısını Asurlular dan alarak kullanmışlardır. Çivi yazısının yanında geliştirdikler kendi Hiyeroglif yazısını da kullanmışlardır.

 DİNİ İNANIŞ
 Hititler başta olmak üzere Anadoludaki tüm uygarlıkların binlerce tanrısı vardı (en ünlü tanrıları fırtınalar tanrısı Teşup ile karısı Hera idi).
Lidyalılar, Kibele, Artemis, Zeus ve Apollu gibi Yunan tanrılarına tapmışlardır. Anadolu uygarlıkları, tanrılara kurban keserek, yiyecek ve içecek sunarak taparlardı.

Hititlerin ve iyonların ahiret inancı zayıftı. Urartular, ahirete inandıklarından mezarlarını oda ve ev şeklinde yaparak, içlerine eşyalar koymuşlardır.

 BİLİM
 Anadolu'da gelişen bilim, kendisinden önceki Mezopotamya ve Mısır uygarlıkların yanında Hititlerde Tarihçilik çok ileri bir seviyedeydi.
Anadolu'da bilim, İyonya da ileri bir seviyedeydi. İyonya'nın zenginliği, coğrafi durumu ve dış dünyayı tanımaları ve kısmen özgür şehir yönetimleri bilim ve kültür hayatını geliştirmiştir.
Yunanistan'a tesir eden iyon kültürü, Avrupa kültürünün temelini oluşturmuştur.
Özgür düşünce felsefenin doğmasına neden olmuştur.
Pisagor, matematik ve geometriye bilimsellik kazandırmıştır.

 MİMARİ YAPI
 Evler, saraylar ve tapınaklar yapmışlardır (dini mimari gelişti). Hititlerin İveriz Kabartmaları ünlüdür (taş işçiliği). Kral Midas'ın mezarı Frigler in en ünlü mimari eserlerdir. Heykeltıraşlıkta ileri giderek Tanrı heykelleri ve Kabartmalar yapmışlardır. Taştan ve tunçtan heykeller (sfenks: insan başlı aslan) yapmışlardır.

 

Akdeniz Uygarlıkları

 

Bu uygarlıklar, Akdeniz ve çevresinde kurulup yaşadıkları için bu isimle adlandırılmıştır. Bunlar arasında;
 
1- MISIR UYGARLIĞI
  2- FENİKE UYGARLIĞI
        3- İBRANİLİLER  yer alır.

 

Ege ve Roma Uygarlıkları
EGE VE ROMA UYGARLIĞI

  - Girit
 - Miken(Aka)
 - Dor(Yunan)
 - İskender(Helenistik)
 - Roma
 - Ege medeniyeti, Yunanistan, Batı Anadolu, Makedonya, Ege denizindeki odalarda ve
 Girit'te ortaya çıkmıştır.
 - Mısır,Anadolu,Suriye,Filistin ve Mezopotamya medeniyeti ile temasa geçmiştir.
 - Yazı ve takvim bu uygarlıklarda gelişmiştir.
 
 
GİRİT MEDENİYETİ
 
 - Ege medeniyetinin temelli olmuştur.
 - MÖ 3 binde küçük devletler kurulduğu bilinmektedir.
 - MÖ 2 binde siyasi ve kültürel gelişme göstermiştir.
 - Adada en önemli saray Knosos sarayıdır.
 - Girit ile Mısır arasında ticaret gelişmiştir.
 - Girit'te iki yazı kullanılmış(A okunamamış, B okunmuş)
 - MÖ 2000 yılının ortalarında bu uygarlık yıkılmıştır.
 - Öldükten sonra hayata inanıyorlardı.
 
 
MİKEN(AKA) MEDENİYETİ

  - MÖ 2000-1200 yılları arasında Yunanistan'dan egemen olan siyasi topluluğun adıdır.
 - Girit'ten etkilenmişlerdir.
 - Milken şatosunda Miken uygarlığının özelliğini görmek mümkündür.
 - Dorlar MÖ 1200 Akadlara son verdiler.
 - İlk boğaz savaşı, Mikenlerle Truvalılar arasında olmuştur(Truva Savaşı).
 
 
 
YUNAN(GREK) MEDENİYETİ

  - MÖ 1200'lerde Yunanistan'a gelen Dorlar, şehir devletleri kurarak bu uygarlığı meydana getirdiler.
 - Kurulan şehir devletleri içerisinde en önemlileri Isparta, Atina, Korint, Teba vs gibi şehirlerdir.
 - Şehir devletlerinin başında krallar, bunların etrafında da aristokratlar sınıfı meydana geldi.
 - MÖ 7 ve 6 yy. Aristokratlar (asiller), kralı devirerek idareyi ele geçirdiler(Asiller yönetimi).
 - Yönetimden memnun olmayan orta sınıflar ilk halde birleşerek Aristokratları iktidardan uzaklaştırdı. Böylece Tiranlıklar oluştu. Yeni kanunlar yapıldı. Halk bir takım haklar elde etti.
 - Halk ve asiller birleşerek diktatörleşen Tiranlığı yıktılar.
 - Bunun sonunda halkın katıldığı demokratik meclisler kuruldu.
 - Tiranlıklar ilk defa İyonya'da görülmüştür.
 - Ortasınıf (tüccar, sanayici, gemici, sanatkarlar)àticari hayatın canlanması ile meydana geldi.
 - Yunanistan da şehir devleti (polisinin) amacı halkın (yurttaşın) mutluluğunu sağlamaktır.
 - İlk çağın en demokratik devletleri eski Yunanistan şehir devletleridir.
 - Isparta da 3 sınıf :Ispartalılar, Periyekler (dağlardaki Akalar), İlotlar (boyunduruk altındaki halk)
 - Atina: üç sınıf- Soylular-küçük toprak sahipleri (köylüler), köleler vardı
 - Isparta'yı yaşlılar meclisi, Atina'yı ise Arhonlar (9 kişiden oluşur) yönetiyordu.
 - MÖ önce 490 yılında Pers-Yunan savaşlarında maratonda Yunanlılar Persleri bozguna uğrattı.
 - Atina Isparta rekabeti 27 yıl devam eden Peloponnes savaşlarına neden oldu. Isparta üstün geldi.
 - İskender'in Yunanistan'ı ele geçirmesiyle İskender medeniyeti başladı.
 
YUNANİSTAN DA FELSEFE
  - Sokrat, Eflatun ve Aristo, en ünlü filozoflarıdır.
 - Sokrat àinsanları doğru yola getirmek için mücadele etmiş, çok düşman kazanmıştır. Yargılanmıştır.
 Eflatun; ideal devlet fikrini savunmuştur. Akedemia adlı ilk üniversitenin kurucusudur.
 Aristoàilimleri ilk defa tasnif etmiştir. Devlet yönetimiyle ilgili Politika adlı eserini yazmıştır.
 
 TARİHÇİLİK
  - Herodot: Tarihçilerin babası kabul edilir. Ünlü Historia adlı eserinde Yunan tarihini yazmıştır. (MÖ 450 yıllarında yaşamıştır).
 - Tukudides: Peloponnes(Atina ile Isparta arasındaki) savaşlarını anlatmıştır.
 - Ksenofon: Hellenika ve Onbinlerin Ricatı adlı eserlerin sahibidir.
 
  TIP
 - Hipokrat: Her hastalığın bir sebebi olduğunu ileri sürmüştür. Günümüzde doktorlar Hipokrat yemini ile göreve başlarlar.
  
 YAZI, DİL ve EDEBİYAT
 - Fenike alfabesini kullanmışlardır (MÖ 8. Yy).
 - Homeros: İlk destan yazarıdır (MÖ 8. Yy) Eserleri: İlyada: Truva savaşlarını anlatır; Odessa: Truva savaşlarına katılan İthake Kralının esaretten kaçışını konu edinir).
 - Trajedi ve Komedi alanında ünlü isimler yetişti.
  
 YUNAN KOLONİLERİ
 - Yunanlılar MÖ 750-550 yıllarında uzak ülkelerde koloniler kurmuşlardır.
 - Kolonileri yerleşmek amacıyla kurmuşlardır.
 - Kadıköy ve İstanbul Yunan kolonisidir.
 
  DİN
 - Çok tanrılı dinleri vardır. Dini inanışlarının kaynağı Anadolu, Mezopotamya ve Girit'tir.
 - Tanrılarını ölümsüz, insanlar gibi düşünmüşlerdir.
 - Tanrılar evlenirler, savaşırlar, yerler ve içerlerdi. Yunan mitolojisi bu konuları işler.
 - Tanrılar, Olimpus'da, tanrı Zeus'un çevresinde toplanmışlardır.
 - Yunanlıların dini inanışları fikri gelişmeyi engellemez. Hayatta fedakârlık gerektirmez.
 - Yunanlılar, Tanrıların gazabından korunmak için müzik, eğlence, spor ve şiir yarışları düzenlerler. (Günümüzdeki olimpiyatlar bu şekilde doğmuştur)
 - Rahipler: Dini hizmetleri yerine getirmekle görevli memurlar sayılırlardı.
 
  SOSYAL ve İKTİSADİ HAYAT
 - Halk: Soylular (aristokratlar: büyük toprak sahipleri), tüccar ve sanayiciler, küçük toprak sahipleri (köylüler) ve köleler olmak üzere 4 sosyal sınıfa ayrılırdı.
 - Köylüler: Gelirlerinin bir kısmını aristokratlara verirlerdi. Geçinemeyince borçlanırlar, borçlarını ödeyemeyince de topraklarını ve özgürlüklerini kaybederlerdi.
 - Tüccar ve sanayiciler: Koloniler sayesinde zenginleştiler (orta sınıf)
 - Köleler: Hiçbir hakkı yoktu.
  ORDU
 - Kölelerin ayaklanmasından çekinen şehir devletleri, güçlü birer ordu bulundurmuşlardır.
 - IspartaàEn güçlü kara ordusuna sahipti. Krallığı devam ettiren tek şehirdir.
 - Atina; Güçlü deniz ordusuna sahipti. Arhonlar yönetiminde demokrasiye geçmiştir.
 
  HUKUK
 - Yunan kanunları ağır cezalar ihtiva etmekteydi.
 - Sınıf mücadelesi sırasında aristokratların haklarını korumak için yapmışlardır.
 - Drakon: Soyluların haklarını korumak için şiddete dayalı kanunlar yapmıştır.
 - Solon: Yaptığı kanunlarla köylülerin borçlarını sildi. Halkı gelirine göre 4 sosyal sınıfa ayırdı. Köleliği kaldırdı.
 - Psistratos: Yaptığı kanunlarla orta sınıfı güçlendirdi. Tarım, ticaret ve sanayi gelişti.
 - Klistenes: Yaptığı kanunlarla Atina'ya demokrasiyi getirdi. Sınıf farkını kaldırdı. Demokrasiyi uyguladı. (seçim sistemi, meclis)
 - Demokrasiye karşı olanları tehlikeli insanlar ilan etti.
 
  EKONOMİ
 - Tarıma elverişli toprakların azlığından halk geçimini zeytin, balıkçılık, hayvancılık ve ticaret ile sağlıyordu.
 İlkçağ     : Yazı ile başlar(MÖ.4000, 3500).
 Ortaçağ  : Kavimler göçü ile başlar.
 Yeniçağ  : İstanbul'un Fethi(1453).
 Yakınçağ : Fransız İhtilali(1789).
 
 NOT: İnsanlık tarihi için önemli olaylar çağların başlangıcı kabul edilmişlerdir.
 
  
 
İSKENDER İMPARATORLUĞU(MÖ 7.yy-323)

 - II. Filip Helen birliğini kurdu. Ölünce yerine oğlu İskender geçti.
- Büyük İskender Biğa Çayı ve Dörtyol yakınlarında Persleri iki defa yendi.
- MÖ 332-331'de Suriye ve Filistin'i ele geçirdi. Mısıra girdi. İskenderiye şehrini kurdu.
- MÖ 331'de Pers ordusunu 3.kez yendi. Hindistan'a kadar ilerledi.
- Ordusundaki isteksizlik nedeniyle, Arabistan yapacağı sefere hazırlık için Babile döndü. Ancak hastalanarak öldü(323).
- İskender'in ölümüyle İmparatorluk dağıldı. Yeni devletler kuruldu:
- Mısır'da: - Ptolemeler Krallığı (MÖ 321-30)
- Trakya ve Batı Anadolu'dan Hindistan'a kadar: -Selevkoslar Krallığı(321-64)
- Makedonya da: - Antigonitler Krallığı: Milli bir devlettir.(MÖ 279-16)
- Selevkos'un ölümü üzerine Anadolu’da yerel krallıklar kuruldu:
- Bitinya KrallığıàKuzey Batı Anadolu'da.
- Pontus KrallığıàKaratenizin güney kıyılarında.
- Kapadokya Krallığı: Orta Anadolu'da.
- Bergama Krallığı: Bergama merkez olmak üzere Millet ve Efes'te (Batı Anadolu)
Bergama ve Bitinya Krallıkları: Yunan uygarlığının
Pontus Devleti: Doğu uygarlığının temsilcisi oldu.
- Bergama bu dönemde önemli bir kültür merkezi oldu (Zeus Tapınağı, Asklepedio Sağlık Merkezi, 200 bin ciltlik kütüphane kuruldu)
- Bergama'nın kendi adıyla anılan Parşömen kağıdı icad edilerek ihraç edildi.
- İskender İmparatorluğu zamanında: İskenderiye, Rodos, Bergama, Efes, Antakya gibi şehirler ticaret şehri oldular.
- Bu dönemde bilimsel alanda gelişmeler oldu:
- İskenderiye de Bilimler Akademisi kuruldu.
- Dünyanın çevresi doğru hesaplandı.
- Arşimed: Dünyanın kendi ekseni ve güneşin çevresinde dolaştığını ileri sürdü.
- Tıpta ileri gidildi. Kalp, kan ve damar arsındaki ilişki tespit edildi.
- İskenderiyeli coğrafyacı Eratostanes: Dünyanın çevresini hesapladı.
- Batlamyus: Coğrafya Kılavuzu adlı eseriyle İslam Coğrafyacılarını etkiledi.
- Helenistik uygarlık: İslam uygarlığını etkilemiştir.

 
 
 
ROMA UYGARLIĞI

 - Krallık, cumhuriyet ve imparatorluk olmak üzere üç dönemde incelenir.
- MÖ 3.yy'da İtalya'da siyasi birliği sağlayan Latinler tarafından kuruldu.
- Roma şehri, efsaneye göre MÖ 753 yılında Romulus tarafından kurulmuştur. Böylece krallık devri başlamıştır. MÖ 508 yılında son kralın kovulmasıyla Cumhuriyet devri başlamıştır.
- Cumhuriyet döneminde fetih hareketleri başladı.
- Romalılar, Kartaca'yı ele geçirebilmek için yaptıkları savaşların ikincisinde, Kartacalılar, filleriyle birlikte İtalya'ya girdiler. Kartaca Savaşlarının üçüncü safhasında Romalılar galip geldiler ve Kuzey Afrika'yı ele geçirdiler. (Bu savaşlar Üç safhada olmuştur:
- MÖ 264-241 / 218-201 / 149-146 )
- Sırasıyla İspanya, Yunanistan, Anadolu ve cumhuriyetin sonlarına doğru ise Mısır Roma topraklarına katıldı.
- Sezar'ın öldürülmesinden sonra İmparatorluk devri başladı(MÖ.27)

 İMPARATORLUK DEVRİ
- Fetihler büyük ölçüde durmuştur.
- İç sükunet sağlanarak yollar yapılmış ve halkın refah seviyesi yükseltilmeye çalışılmıştır.
- III. YY'da Roma İmparatorluğu gücünü kaybetmeye başladı.
- Merkezin zayıflaması, eyaletlerin kuvvetlenmesi, kavimler göçü sonucu sınır boylarındaki savaşların uzun sürmesi, hırıstıyanlığın yayılmasıyla çıkan iç karışıklıklar imparatorluğun 395 yılında ikiye ayrılmasına neden oldu.
- 476 yılında kuzeyden gelen barbar kavimlerinin saldırısı sonucu yıkıldı.

 DEVLET YÖNETİMİ
- Kralı; İhtiyarlar meclisi teklif eder. Halk meclisi(Kuria) da seçerdi.
- Kral senatoya yapacağı işleri danışırdı.
- Cumhuriyet döneminde senatonun seçtiği iki konusu ülkeyi yönetmişti.
- Konsüller; Senatoya hesap verirlerdi.
- Bunalımlı dönemlerde altı aylık sürelerle diktatör denilen birisi ülkeyi yönetirdi.
- Bu süre içerisinde yaptığı işlerden dolayı kimseye hesap vermezdi.

SOSYAL SINIFLAR:
- Romada, patrikiler, plebler, yanaşmalar ve köleler olmak üzere dört sosyal sınıf bulunuyordu.
- Patrikilerà Oy hakkı olan zengin toprak sahiplerinden oluşuyordu.
- Plebler; Küçük çiftçiler, zanaatkârlar, tüccarlar ve çobanlardan oluşurdu. Askere alınmaz ve oy kullanamazlardı.
- Yanaşmalar; Vatandaşlık hakkını kaybedenler.
- Köleler; Hiçbir hakları bulunmazdı. Romada köleler sık sık ayaklanmışlardır (Spartaküs ayaklanması).
- Anadolu bayındır hale getirildi.
- At yarışları için hipodromlar yapıldı. Mısır ve İran ile yapılan savaşlar için yollar yapıldı.
- Stadyum, tiyatro salonları, belediye binaları, hamamlar, kütüphaneler, aepora (büyük meydanlar) yapıldı.

 ROMA ESERLERİ:
- İstanbul Valen Su Kemeri
- Ankara Elmadağ Su Yolu
- Ankara'da Ogüst Mabedi
- Antalya Aspendos Tiyatrosu
HUKUK
- On iki Levha Kanunları: Patriki ve pleb mücadelesi sonucunda plebler de bu kanunlar ile patrikilerle aynı haklara sahip olmuşlardır.

 DİN
- Hırıstıyanlık 313 Yılında serbest bırakıldı.
- 330 yılında İstanbul Roma İmparatorluğun başkenti oldu ve hırıstıyanlık da resmi din oldu.
- 325 İznik Konsilinden sonra hırıstıyanlıkta ilk ayrılıklar başladı (Aryanizm, nasturizm, monofizizm)
- 451 Kadıköy Konsiliyle de İstanbul Kilisesi Roma'dan ayrılması sonucu Ortodoksluk mezhebi ortaya çıktı.

 

Mezopotamya Uygarlıkları

 

MEZOPOTAMYA UYGARLIĞI

- Sümerler: MÖ 4000-2350à Akad ve Elamlılar son vermişlerdir.
- Akadlar: MÖ 2350-2150à Guttiler son vermiştir.
- Asurlular: MÖ 2000-609 Medler ve Babiller son vermiştir.
- Babiller: MÖ 1900-539 Hititler ve Persler son verdi.
- Elamlılar
- Kaldeliler
 

 MEZOPOTAMYA
- Fırat ile Dicle nehirleri arasındaki toprakların ilk çağlardaki adıdır.
- Mezopotamya’nın kuzeyinde Anadolu, doğusunda İran yaylaları, batısında Suriye çölleri, güneyinde Basra körfezi ile Arabistan çölleri yer alır.
- Mezopotamya, Yukarı (Toroslardan Bağdat'a kadar) ve aşağı (Bağdat'tan Basra Körfezine kadar) olmak üzere iki bölümden oluşur.
- Mezopotamya da taş bulunmadığından binalar kerpiç ve tuğladan yapılmıştır. Bunlar da fazla dayanıklı olmamıştır.
- Halkın zenginleşmesi sonucu özel mülkiyet gelişmiştir.
- Sümer ülkesine Sümerler KENGİ derlerdi.
 

 SÜMERLER

- MÖ 4000 yıllarında doğudan (Ön Asya'dan) Aşağı Mezopotamya'ya gelerek yerleşmişlerdir.
- Sümer (Sinear), Kengi gibi adlarla anılan bu topraklara yerleşen Sümerler şehir devletleri kurmuşlardır.
- En önemli şehir devletleri: Ur,Uruk, Lagaş, Eridu, Kiş, Nippur gibi yerleşim merkezleridir.
- Bataklıklar kurutularak oluşturulan şehirler, şehir ilahı adına yapılan tapınakların (ziggurat) etrafında evlerin kümelenmesiyle oluşurdu.
- Şehirlerin başında Ensi veya Patesi adı verilen rahip-krallar bulunurdu.
- Sümer kralları daha sonra Lugal unvanını kullandılar (Ensi unvanını ise Lugal'a bağlı küçük krallar taşımaya başladı).
- Bu şehir site devletleri sürekli birbirleriyle savaş halindedir.
- Sümer ülkesine tek başına hakim olan krala ise Lugal Kalama denirdi.

 ORDU:
- Eli silah tutan her erkek askerdi ve savaşlara katılmak zorundaydı.
- Ordu yaya ve arabalılardan oluşurdu.
- Erlere Erin, komutanlara Ukus denirdi.
- Mezopotamya da Babillere kadar düzenli orduya rastlanmaz.

 DİL
- Bilinen ilk yazıyı Sümerler kullanmışlardır.
- Sümerlerin dili Asya kökenlidir ve Türkçe'ye benzer.
- Sümerler çivi yazısını icat ederek kullanmışlardır.
- Sümerlerde tapınaklar birer okuldu ve rahipler öğrencilere ders verirdi.
- Gılgamış, Tufan ve Yaradılış destanı Sümerler edebiyatının en güzel örnekleridir.
HUKUK
- Dünyanın ilk yazılı kanunu MÖ 2375 yılında başa geçen Sümer Lağaş Kralı Urukagina tarafından yapılmıştır. Bu kanunlar ile özel mülkiyet ve aile hukuku düzenlenmiş, kimsesizler ve güçsüzler korunmuştur.
- Lagaş Kralı Urukagina, rahiplerin artan baskısını kırmak, ticaret, evlenme, boşanma ve miras ile özel mülkiyet gibi konularda adaleti sağlamaya yönelik kanunlar yapmıştır.
- Sümer kanunlarında para cezası ağırlıktadır. Ölüm cezaları azdır.(kanunları) yapan diğer krallar Gudean,Urnamu Şulgel,Nema cezaları azdır.
- Sümerlerin bu kanunları Önasya ve Yunanistan'ı etkilemiş ve hukuk devletinin kurulmasına öncülük etmiştir.

 DİN
- Sümerlerde dini inanış çok tanrılı bir inanıştır. Her de ayrıca kendine ait bir ilahı vardır. Ülke genelindeki en büyük ilah ise gök ilahı Anu yer ilahı Enlil ve su ilahı Enki'dir.
- Sümerler Ahiret hayatına inanmazlardı.
- Tapınaklarına Ziggurat denirdi. Aynı zamanda okul ve rasathane olarak kullanılırdı (Soğuk hava deposu).

 SOSYAL HAYAT
- Sosyal hayat baba hakimiyetine dayanırdı. Erkek birden fazla kadınla evlenebilirdi.
- Halk hürler, yarı hürler (korunanlar), ve köleler olmak üzere üç sınıfa ayrılıyordu.
- Hürler bütün haklara sahip kimselerden oluşuyordu (rahipler,asiller, memurlar, askerler ve tüccarlar).
Mezopotamya da, Anadolu'dakinin aksine kölelerin hiçbir hakkı yoktu. Köle gibi alınıp satılırlardı.EKONOMİ
- Ekonominin temeli tarım, hayvancılık ve ticarete dayanıyordu.
- Toprak, tanrıların malı sayılıyor ve rahiplerin gözetiminde işletiliyordu (Urukagina reformuyla özel mülkiyet başlamıştır.)
- Mezopotamya’da dokumacılık ileriydi, yün ve keten dokumacılığı renkli olarak dokunur ve ihraç edilirdi
- Tekerleği icad eden Sümerler bunu ticarette ve savaşlarda kullanmışlardır.
- İlk defa borç senetlerini de Sümerler kullanmışlardır(ticarette).
- Ticarette takas ve para birimi olarak da gümüş külçelerini kullanmışlardır.

 BİLİM
- Burçları bulmuşlardır. Yılı 30 günlük 12 aya bölmüşlerdir (gece-gündüzü 12’şer saat hesaplamışlardır.)
- Ay ve güneş tutulmalarını hesaplamış, ay yılına göre takvimi kullanmışlardır.
- Çarpma ve bölme cetvelleri hazırlamışlardır.
- Yüzey ve hacim ölçülerini, daireyi 360 dereceye bölmesini biliyorlardı.
- Sümerler sayıları 2. ve 3. Dereceden denklemleri biliyorlardı.

 MİMARİ
- Sütün, kubbe ve kemer usulünü Sümerler bulmuşlardır.
- Sümerler süs eşyaları,kabartmalar,hayvan ve bitki resimleri yapmışlardır.
- Uruk şehrinde bulunan tapınak en ünlü mimari eserlerdir.
- Zafer Anıtı, Akbabalar Sütunu(Lağaş sitesinin başarısı)
 
 

 AKADLAR(MÖ 2350- 2150)

- Samiler tarafından Orta Mezopotamya da Kral Sargon tarafından Agade merkez olmak üzere kurulmuştur.
- Sümerler son veren akadlar merkezi ilk devleti kurdular.
- Dicle ile Fıratı birbirine bağlayan ilk kanalı açtılar.
- Kral Sargon zamanında Elam, Suriye, Lübnan ve Toroslar'a kadar topraklarını genişlettiler. (Dünya imparatorluğu deyiminin çıkmasına neden oldular)
- MÖ 2150 yılında Zağanos dağlarından gelen Guttiler Akadlar'a son verdiler.
- Akad'larda Kralaà İlahi dünya hakimi veya Akadlı Tanrı denirdi.
- Dinleri çok tanrılıydı.

 
 
BABİLLER(MÖ 1900-1531 / 625-539)

- MÖ 2 bin yılında Arabistan Mezopotamya'ya doğru yeni göçler başladı.
- Göç eden bu Sami kavimleri Sümer-Akad kültürünün benimsediler.
- Bu dönemde Sümer şehirlerine yeni Babil şehirleri güçlenmeye başladı
- Babil Devletine Hititler son verdiler.(MÖ 1531)
- Asurların zayıflaması üzerine Medlerle birleşen Babiller tekrar bağımsızlıklarını kazandılar.(MÖ 625)
- Ancak bu dönemde Kaldeliler üstünlük sağladıklarından bu döneme Kaldeliler de denir.
- Persler MÖ 539 da bu devlete son verdiler.
- Hammurabi yaptığı kanunlarla (Tanrı Kral) yerine (Hayırsever Kral) kavramını getirdi.(Adaletin Çobanı ,Kavimler Çobanı) Hukuk devleti anlayışını ilk defa tarihe getirmişlerdir.
- Hammurabi kanunları Sümer kanunlarına göre biraz daha serttir. Ancak toplumun bütün kesimlerinin hakları teminat altına alınmıştır. (Medeni,ceza,ticaret,miras)
- Kral Nebukadnezar zamanında Kudüs alınarak MÖ 586 Yahudiler Babil'e getirmişlerdir.
- Babil'in asma bahçeleri ve Babil kuleleri.

 
 
ASURLULAR(MÖ 2000-609)

- Orta Mezopotamya'da Arabistan'dan gelen Samilerle Sümerler'in karışımıyla Asurlular meydana geldi.
- MÖ 2000 yılında kurulan ve Asur merkezi olan bu devlet Anadoluya kadar ticari
faliyetlerini geliştirerek ticaret kolonuleri kurdu.
- Suriye'ye de hakim olan Asurlular, Hammurabi zamanında Babillerin egemenliği altına girdiler.
- Tekrar bağımsızlığını elde eden Asurlular Arami göçleri ile sarsıldılar.
- Tekrar toparlanan Asurlular ninova şehrini kurdular.
- Mısır alınmış Elamlılar devletine son vermişlerdir.
- Medler ve Babiller (Kaldeliler) birleşerek Asurluları yıktılar.
 
DEVLET TEŞKİLATI
- Başta mutlak yetkililer donatılmış acımasız krallar bulunurdu.(Bunlar kendilerini Dünya hakimi sayarlardı.)
- Saraydan sora ordu gelirdi. Devletin temeli orduya dayanırdı.
- Asur kanunları daha sertti.
- Asur kralı Asur Banipal Ninova kütüphanesini kurdu.
- Asurlular da dış ülkelerde ticaret kolonileri kuruluyordu.
- Mallar arabalarla ve gemilerle taşınıyordu.
- Mezopotamya da dışarıya tahıl,hurma,yün,süs eşyaları satıyor dışardan ise kereste,fildişi,maden alınıyordu.
- Sanayi olarak madencilik,dokumacılık ve gemicilik başta geliyordu.
- Ticarette takas ve külçelerle gümüş para olarak kullanılıyordu.

 
 
ELAMLILAR

- Güneydoğu Mezopotamya da yaşamışlardır. Başkentleri Sus, tarım ve hayvancılıkla meşhurdur. Genellikle Sümerlerin himayesinde yaşamışlardır.

Copyright ©2007-2008 Tarihegitimi.com Tüm Hakları Saklıdır. www.egitimogretim.com Üyesidir.